សិល្បៈ​បុរាណ​កម្រ​៤​ទម្រង់ ដែល​មិនសូវមាន​អ្នក​ស្គាល់ ត្រូវបាន​សម្ដែង​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០
ជាតិ
សិល្បៈ​បុរាណ​កម្រ​៤​ទម្រង់ ដែល​មិនសូវមាន​អ្នក​ស្គាល់ ត្រូវបាន​សម្ដែង​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០
01, Jan 2021 , 8:59 am        
រូបភាព
​ភ្នំពេញ​៖ ទម្រង់​សិល្បៈ​ល្ខោនពោល​ស្រី ល្ខោនអាប៉េ ល្ខោន​ចាប៉ីដងវែង និង​ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ សុទ្ធតែជា​ទម្រង់​សិល្បៈ​បុរាណ​របស់​ខ្មែរ ដែល​កម្រ​បាន​សម្ដែង និង​កម្រ​មាន​អ្នក​ស្គាល់​ណាស់​។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០ ទម្រង់​សិល្បៈ​ទាំង​៤​ប្រភេទ​នេះ ត្រូវបាន​ដំឡើង និង​សម្ដែង​ជូន​សាធារណជន​ទស្សនា​។


 
​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរ មាន​ច្រើន​ហើយ​សម្បូរបែប ដូចជា​របាំ​ក្បាច់បុរាណ​ខ្មែរ ឬ​ហៅថា​របាំ​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ​(​មាន​ច្រើន​ទម្រង់​) របាំ​ប្រពៃណី ទម្រង់​ភ្លេងបុរាណ និង​ភ្លេង​ប្រពៃណី​ជាដើម ដែល​ប្រជាជន​ខ្មែរ​បានឃើញ​និង​បាន​ស្គាល់​ច្រើន ក្នុង​ជីវភាព​ប្រចាំថ្ងៃ តាមរយៈ​ការសម្ដែង​នានា​។ ទោះជា​យ៉ាងណា ទម្រង់​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរ​ច្រើន​ទៀត ដែល​កូន​ខ្មែរ​មិន​ធ្លាប់​បានឮ ឬ​មិន​ធ្លាប់​បានឃើញ​។​
 
​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០ ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ បាន​ប្រឹងប្រែង​ដំឡើង​ស្នាដៃ​មួយចំនួន លើ​ទម្រង់​សិល្បៈ​របាំ​បុរាណ ដែល​ពុំ​សូវ​មាន​អ្នក​ស្គាល់​។ ក្នុងនោះ​មាន​ល្ខោនពោល​ស្រី ល្ខោនអាប៉េ ល្ខោន​ចាប៉ីដងវែង និង​ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ​។

 ឈុត​មួយ​ក្នុង​ល្ខោន​ពោល​ស្រី រឿង ជ័យ​ជេត រូប​ផ្ដល់​ឱ្យ
 
​លោក ប៊ុត ចាន់ណា ប្រធាន​នាយកដ្ឋាន​សិល្បៈ​ទស្សនីយភាព នៃ​ក្រសួង​វប្បធម៌​និង​វិចិត្រសិល្បៈ បាន​ប្រាប់​សារព័ត៌មាន​ថ្មីៗ​ថា ល្ខោនពោល​ស្រី ល្ខោនអាប៉េ និង​ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ សឹង​នៅសល់តែ​ឈ្មោះ​ទៅហើយ ក្រោយ​បែក​សម័យ​សង្គ្រាម ព្រោះ​គ្រូ​ដែល​នៅ​ចេះ​ចាំ​ទម្រង់​សិល្បៈ​ទាំងនេះ នៅ​រស់រានមានជីវិត​តិចតួច​បំផុត​។ ដោយឡែក​ទម្រង់ ល្ខោន​ចាប៉ីដងវែង គឺ​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ ទើបតែ​បង្កើត​ថ្មី​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០​។​
 
​លោក ប៊ុត ចាន់ណា បញ្ជាក់បន្ថែម​៖« ទម្រង់​សិល្បៈ​ខាងលើ មាន​ខ្លះ​នៅ​មិនទាន់​ឯកភាពគ្នា​ទេ ដូចជា​ទម្រង់​ល្ខោនពោល​ស្រី យើង​ត្រូវ​ពិភាក្សា​គ្នាច្រើន​ទៀត ដើម្បី​រក​មតិរួម​។ បែក​សម័យ​សង្គ្រាម​ភ្លាម ទម្រង់​សិល្បៈ​ខ្លះ មិនមាន​រូបរាង​ទេ យើង​អាចមាន​លទ្ធភាព​ត្រឹមតែ​ធ្វើ​បទ​បង្ហាញ​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​យើង​ខ្វះ​ធនធានមនុស្ស ម្យ៉ាង​លទ្ធភាព​របស់​យើង​ក៏​មិនសូវមាន​ផង​»​។


លោក ប៊ុត ចាន់ណា ប្រធាន​នាយកដ្ឋានសិល្បៈ​ទស្សនីយភាព (រូប​កណ្ដាល) រូប​ផ្ដល់ឱ្យ 

​ខាងក្រោម​គឺជា​ប្រវត្តិ​ខ្លះៗ ក៏ដូចជា​លក្ខណៈ​របស់​សិល្បៈ​បុរាណ​កម្រ​ទាំង​៤​ទម្រង់ ដែល​លោក ប៊ុត ចាន់ណា នឹង​ពន្យល់​ដោយ​ផ្អែកលើ​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​។​

“​ល្ខោនពោល​ស្រី​” ត្រូវបាន​សម្ដែង និង​ផ្សាយ​ផ្ទាល់​តាមរយៈ​ទំព័រ​ហ្វេ​ស​ប៊ុ​ក​ផ្លូវការ​របស់​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ នៅ​ថ្ងៃទី​២៩ ខែតុលា ឆ្នាំ​២០២០ ដើម្បី​ចូលរួម​អបអរសាទរ ក្នុង​ព្រះរាជ​ពិធីបុណ្យ ខួប​លើក​ទី​១៦​នៃ​ការ​គ្រង​ព្រះ​បរម​រាជសម្បត្តិ របស់​ព្រះករុណា ព្រះបាទ​សម្ដេច ព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ព្រះមហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​។ ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០ “​ល្ខោនពោល​ស្រី​” បាន​សម្ដែង​រឿង “​ជ័យ​ជេ​ត​”​។


របាំក្នុងល្ខោនពោលស្រី (រូប​ផ្ដល់​ឱ្យ) 

​បើតាម​លោក ប៊ុត ចាន់ណា ល្ខោនពោល​ស្រី ជា​ល្ខោន​ច្រៀង​រាំ​បែប​បុរាណ ដែលមាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​នឹង​ល្ខោន​ក្បាច់បុរាណ​ខ្មែរ ទាំង​តន្ត្រី សម្លៀកបំពាក់ ស្បៃ មកុដ ក្បាំងមុខ និង​គ្រឿងអលង្ការ​លម្អ​ដៃជើង​។ ប៉ុន្តែ​របៀប​សម្ដែង មាន​ភាពខុសគ្នា​ឆ្ងាយ​ពី​ទម្រង់​ល្ខោន​ក្បាច់បុរាណ​ខ្មែរ ឬ​ល្ខោន​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ ព្រោះ​ល្ខោន​ក្បាច់បុរាណ​ខ្មែរ ដែលមាន​តួ​សុទ្ធតែ​ស្រីៗ បញ្ចេញ​កាយវិកា​ទន់ភ្លន់ កំណត់​ទៅតាម​ទំនៀមទម្លាប់ និង​ទំនុកច្រៀង​របស់​ក្រុម​អ្នក​ច្រៀង​ជា​ពួក ដោយ​មិនមាន​និយាយ​ឬ​ច្រៀង​ខ្លួនឯង​ឡើយ​។​
 
​ចំណែក​” ល្ខោនពោល​ស្រី​” ដែល​ក្បាច់​បាត​យកតាម​ល្ខោន​ក្បាច់បុរាណ​ខ្មែរ ឬ​ល្ខោន​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ​នោះ ក្រៅពី​ពាក្យ​ពោល​រៀបរាប់​សាច់រឿង ឬ​ការ​កាត់កង​ឆាក ដោយ​អ្នក​ពោល​ស្រី​(​អ្នក​ពោល​សុទ្ធតែ​ស្រី​) អ្នក​សម្ដែង​ទាំង​តួអង្គ​ប្រុស​និង​តួអង្គ​ស្រី​(​អ្នក​សម្ដែង​សុទ្ធ​ជា​ស្រី​) សុទ្ធតែ​ត្រូវ​រាំច្រៀង និង​និយាយ​ដោយ​ខ្លួនឯង​។ រីឯ​តួ​ដែលមាន​ពាក់​ក្បាំងមុខ ត្រូវតែ​បើក​បង្ហើប​ក្បាំងមុខ​ឡើង រួច​ទើប​និយាយ​។


ឈុត​មួយ​ក្នុង​ល្ខោន​ពោល​ស្រី រឿង​ ជ័យ ជេត (រូប​ផ្ដល់​ឱ្យ) 

​ចំណែក​ល្ខោនអាប៉េ​រឿង “​ក្ងោកមាស​” ត្រូវបាន​សម្ដែង​ជា​លើក​ទី​៣ នៅ​ថ្ងៃទី​៣០ ខែតុលា ឆ្នាំ​២០២០ ដើម្បី​អបអរសាទរ​ព្រះរាជ​ពិធីបុណ្យ​អុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និង​សំពះ​ព្រះ​ខែ ដោយមាន​ការផ្សាយ​ផ្ទាល់​តាមរយៈ​ទំព័រ​ហ្វេ​ស​ប៊ុ​ក​ផ្លូវការ របស់​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ​។ ក្រោយ​បែក​សម័យ​សង្គ្រាម ទម្រង់​ល្ខោន​មួយ​នេះ បាន​សម្ដែង​លើក​ទី​១ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១ ក្នុង​មហោស្រព​សិល្បៈ ដឹកនាំ​ដោយ​អ្នកគ្រូ​ម៉ែ​ម៉ឺន​។ រហូតមកដល់​ឆ្នាំ​២០១៩ គឺ​២៨​ឆ្នាំក្រោយ អា​ប៉េ​បាន​សម្ដែង​ជា​លើក​ទី​២ ក្នុង​រឿង “​អា​សព្វជាតិ និង​នាង​ពៅ​” រៀបចំឡើង​ដោយ​ក្រុមនិស្សិត​មួយក្រុម ដោយមាន​ការចូលរួម​សម្ដែង​ពី​គ្រូ​ចាស់ៗ ដែល​បាន​សម្ដែង​កាលពី​គ្រា​ទី​១​។


ឈុត​មួយ​ក្នុងល្ខោនអាប៉េ រឿង ក្ងោក​មាស (រូប​ផ្ដល់​ឱ្យ) 

“​ល្ខោនអាប៉េ​” ជា​ល្ខោន​ច្រៀង​រាំ​បែប​បុរាណ​។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ សិល្បៈ​អា​ប៉េ​មានតែ​ឈ្មោះ​ប៉ុណ្ណោះ ក្នុងសង្គម​កម្ពុជា ដោយមាន​អ្នក​នៅ​ចេះ​ចាំ​ទម្រង់​នេះ​តិចតួច​បំផុត​។ នៅក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រាម គេ​អាច​ត្រឹម​ធ្វើ​បទ​បង្ហាញ​ពី​ទម្រង់​នេះ​ប៉ុណ្ណោះ​។​
 
​ទម្រង់​ល្ខោនអាប៉េ​មានមតិ​២​ផ្សេងគ្នា​ដែល​ផ្លូវការ និង​មតិ​១​ផ្សេងទៀត​មិន​ផ្លូវការ​។ មតិ​២​ផ្លូវការ គឺមាន​ល្ខោនអាប៉េ​ក្នុង​វាំង និង​ល្ខោនអាប៉េ​ជនបទ​។ មតិ​ពី​គ្រូ​ចាស់ៗ​នៅក្នុង​វាំង ល្ខោនអាប៉េ​ក្នុង​វាំង គឺជា​ខ្នែង​តូច​មួយ​របស់​របាំ​ព្រះរាជ​ទ្រព្យ ដែល​គេ​ហៅថា​អា​ប៉េ ឬ​យីកេ​សាស្ត្រ ដោយ​តួ​សម្ដែង​សុទ្ធតែ​ស្រីៗ​។ តន្ត្រី​ដែល​លេង​កំដរ​ការសម្ដែង គឺ​វង់ភ្លេង​ពិណពាទ្យ​។ 
 
​ចំណែក​មតិ​ទី​២ ពី​គ្រូ​ចាស់ៗ​ក្រៅ​វាំង ជាពិសេស​អ្នកគ្រូ​ម៉ែ​ម៉ឺន ដែលជា​គ្រូរបាំ និង​ជា​តួកុន​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​៦០​ដ៍​ល្បីល្បាញ​ផង​នោះ បាន​បញ្ជាក់ថា ល្ខោនអាប៉េ ជា​ល្ខោន​ជនបទ មាន​ទម្រង់​ជា​ល្ខោន​ច្រៀង​រាំ និង​និយាយ​ផង ដែល​អ្នក​សម្ដែង​សុទ្ធតែ​ប្រុសៗ​ទាំងអស់ ទោះជា​តួ​ស្រី ក៏​យក​ប្រុស​ទៅ​សម្ដែង​ដែរ (​យក​ប្រុស​តែង​តួ​ជា​ស្រី​)​។​
 
​ល្ខោនអាប៉េ​ជា​ទម្រង់​សិល្បៈ​បែប​កំប្លែង ដោយ​យកតែ​រឿង​ណា​បែប​កំប្លែង​មក​សម្ដែង ដើម្បី​បង្កើន​បរិយាកាស​ឱ្យ​សប្បាយរីករាយ​។ រីឯ​ឧបករណ៍​ភ្លេង​មាន​ទ្រ ឃឹម ខ្លុយ និង​ស្គរ​ដៃ ដែល​ឧបករណ៍​នេះ ដូចគ្នា​នឹង​ឧបករណ៍​ក្នុង​ទម្រង់​សិល្បៈ​អា​យ៉ៃ​ដែរ ហើយ​ការសម្ដែង​នោះ​ទៀតសោត ឃើញថា​ដូចគ្នា​បេះបិទ​ទៅនឹង​ការសម្ដែង​អា​យ៉ៃ​រឿង​ដែរ​។


 បុរស​តែង​តួជា​ស្រី ក្នុង​ល្ខោនអាប៉េ រឿង ក្ងោកមាស (រូប​ផ្ដល់​ឱ្យ) 

​ចំណែក​មតិ​ទី​៣ ដែលជា​មតិ​មិន​ផ្លូវការ​នោះ ល្ខោនអាប៉េ ត្រូវបាន​គេ​យក​ទម្រង់​សិល្បៈ​យីកេ​សុទ្ធសាធ​ទៅ​សម្ដែង គ្រាន់តែ​បន្ថែម​តួ​ត្លុក និង​មាន​ឧបករណ៍​ក្រាប​កាន់​ក្នុង​ដៃ​បន្ថែម​សម្រាប់​ឡក ហើយ​គេ​ប្រកាស​ខ្លួន​ថា​ជា អា​ប៉េ​ដែរ​។​
 
​ចូល​មកដល់​ល្ខោន​ចាប៉ី​វិញ​ម្ដង​។ ចាប៉ី​រឿង “​សុបិន​កុមារ​” ត្រូវបាន​សម្ដែង​និង​ផ្សាយ​ផ្ទាល់ តាមរយៈ​ទំព័រ​ហ្វេ​ស​ប៊ុ​ក​ផ្លូវការ​របស់​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ នៅ​ថ្ងៃទី​១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​២០២០ ដើម្បី​អបអរសាទរ​ពិធីបុណ្យ​ភ្ញុំ​បិណ្ឌ​។ 
 
“​ល្ខោន​ចាប៉ី​” គឺជា​ទម្រង់​សិល្បៈ​ថ្មី​មួយ ដែល​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២០ ដោយ​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ​។ ជា​ស្នាដៃ​សាកល្បង “​ល្ខោន​ចាប៉ី​” បាន​ដំឡើង​ស្នាដៃ​ដំបូង​របស់ខ្លួន​ចំនួន​២​រឿង ដោយមាន​រឿង “​សុវណ្ណ​សាម​” និង​រឿង “​សុបិន​កុមារ​”​។ ថ្វី​ដ្បិត​ជា​ស្នាដៃ​ថ្មី  ដែល​ពុំទាន់​អាច​កំណត់​ពី​ភាពជោគជ័យ​បាន​ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែ​គេ​សង្កេតឃើញថា “​ល្ខោន​ចាប៉ី​” មានការ​ទទួលយកបាន​ពី​ទស្សនិកជន​ច្រើន​ហើយ​។ 


ឈុត​មួយ​ក្នុង​ល្ខោនចាប៉ីដង​វែង​ (រូប​ផ្ដល់​ឱ្យ​) 

“​ល្ខោន​ចាប៉ី​” មាន​ទម្រង់​ជា​ចាប៉ី​ច្រៀង​រៀបរាប់​ពី​សាច់រឿង អម​ការសម្ដែង​ល្ខោន​នៅលើ​ឆាក​។ គេ​អាច​រៀប​សិល្បករ​ចាប៉ីដងវែង​ទៅតាម​លទ្ធភាព ដោយ​អាចមាន​ចំនួន​២ ឬ​៣ ឬ​៤ រូប សម្រាប់​ច្រៀង ចំណែក​តួ​សម្ដែង​ល្ខោន មាន​ផ្សេងទៀត​។ 
 
​ចុងក្រោយ​គឺ​ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ​។ តាមពិតទៅ​ទម្រង់​ល្ខោន​មួយ​នេះ នៅ​មិនទាន់បាន​សម្ដែង​ជា​សាធារណ ជូន​សាធារណជន​នៅឡើយ​ទេ គឺ​គ្រាន់តែ​ដំឡើង និង​សម្ដែង​ឆ្លង​ថ្នាក់​ដឹង​នាំ​ទស្សនា​សិន​ប៉ុណ្ណោះ​។ ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ ជា​ទម្រង់​ល្ខោន​ច្រៀង​បែប​ទំនើប ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​ល្ខោន​អូ​ប៉េ​រ៉ា របស់​បស្ចិមប្រទេស​។ តាម​ការស្រាវជ្រាវ ល្ខោន​នេះ​បានកើត​ឡើង​នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​២០ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩១៤ ទៅ​១៩១៨ នៅ​លោកខាងលិច​។  
 
​យោងតាម​ឯកសារ ជំនុំ​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ ដែល​លោក ប៊ុត ចាន់ណា​បាន​ស្រង់​ខ្លឹមសារ​ខ្លះៗ ប្រាប់​សារព័ត៌មាន​ថ្មីៗ ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ មាន​វត្តមាន​ក្នុងសង្គម​ខ្មែរ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២០ នៃ​គ្រឹ​ស្ត​សករាជ ហើយ​ត្រូវ​រលត់រលាយ​ពី​កម្ពុជា​វិញ ក្នុងអំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៤០ ដោយសារ​មាន​ល្ខោនបាសាក់ នាំ​មកពី​កម្ពុជា​ក្រោម​។


សិល្បករ​សិល្បការិនី​ច្រៀង​ចាប៉ី​ ក្នុងល្ខោន​ចាប៉ី​ដង​វែង​ (រូប​ផ្ដល់​ឱ្យ​)​
 
​ពី​ដើមឡើយ​នៅ​កម្ពុជា វង់ភ្លេង​ដែល​បម្រើ​ក្នុង​ល្ខោន​នេះ គឺ​ប្រើ​ឧបករណ៍​ភ្លេង​បស្ចិមប្រទេស ប៉ុន្តែ​ក្រោយមក​គេ​បាន​ច្នៃ​បញ្ចូល​ភ្លេងខ្មែរ​។ ដំបូង​ឡើយ​នៅ​លោកខាងលិច ទម្រង់​សិល្បៈ​មួយ​នេះ គេ​យកតែ​មនុស្ស​ស្រី​ទៅ​សម្ដែង​តែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា គេ​លេង​ទាំងស្រី​នឹង​ប្រុស ហើយ​គេ​យក​ចម្រៀង​ជាធំ​។ ពាក្យពេចន៍​និយាយ មាន​លក្ខណៈ​ប្រាកដនិយម ប្រៀប​ដូច​ជីវិត​រស់នៅ​ប្រចាំថ្ងៃ រីឯ​ការសម្ដែង​ក៏​ដូច​សកម្មភាព​រស់នៅ​ប្រចាំថ្ងៃ​ដែរ​។ អ្នកខ្លះ​គេ​ហៅ​ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ ថា បាមោជ្ជ​ថៃ ហើយ​អ្នក​ខ្លះទៀត​ហៅថា ល្ខោន​ច្រៀង​។​
 
​កាលពី​ឆ្នាំ​២០០១ ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ បាន​សម្ដែង​រឿង​តូច​មួយ «​កេ​ប​កេ​ប​កូន​ល្អ​”» ដោយ​យក​កុមារា​កុមារី​ក្នុង​សាលា​វិចិត្រសិល្បៈ​ទៅ​សម្ដែង ដឹកនាំ​ដោយ​អ្នកគ្រូ កែវ ណា​រុំ និង​លោកគ្រូ ជិន នាគ ក្នុង​ទិវា​វប្បធម៌​៣​មេសា នៅ​សាល​មហោស្រព​ចតុមុខ​។ ចាប់ពីពេលនោះ​មក ល្ខោន​មួយ​នេះ​ក៏​ស្ងាត់បាត់​ទៅវិញ ហើយ​ទើបតែ​ឆ្នាំ​២០២០ ល្ខោន​បាមោជ្ជ​ទ័យ បានរៀបចំ​ដំឡើង​ជាថ្មី និង​ឆ្លង​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ពិនិត្យ​៕
 

Tag:
 សិល្បៈ​
  វប្បធម៌​
  របាំ​
  សិល្បៈ​បុរាណ
© រក្សាសិទ្ធិដោយ thmeythmey.com